06-08-10

Naar het oosten varen (3)

 

IMG_3938.JPG
IMG_3948.JPG

 

2 De dag nadien waren we in een echt Lager, dat van Bergen Belsen. Geen sterren hier, enkel de leegte van wat was, als een muur voor je blik, en overal bomen die van niets weten en in de weg lijken te staan.  Rondlopen gebeurt in het luchtledige. Alles is weg, en ik vraag mij af of dat goed was, die Engelse beslissing om alles op te stoken en met de grond gelijk te maken. Tyfusgevaar of niet.

Muren genoeg in het nieuwe herinneringsgebouw aan de ingang. Nergens zulke dikke betonnen muren gezien voor enkel namen, stemmen, kleine foto’s met nog kleinere gezichten. Beton als vorm van respect. Meer beton als bewijs van meer respect.

In Dachau dacht ik aan Ed Hoornik, de dichter. Hier vergeet ik Anne Frank.

 

Dat gevoel zal ons niet meer verlaten: van een land dat afgebrand is, gebombardeerd, rasiert. En wat er nu staat, is van na ’45, is steen en beton over die onzichtbaarheid gelegd. Het moedigst vind ik die steden waar de bewoners eisten dat alles werd opgebouwd zoals het was, zelfs al waren er enkel foto’s of tekeningen om zich op te baseren (wegens vernietiging van de archieven). Dat hebben de Ieperlingen geëist tegen de wil van de Engelsen in, die de ruïnes wilden laten als een soort waarschuwing en monument tegelijk, een beetje zoals Oradour. Maar het leven gaat voort, wil zich niet laten beknellen door de dood. En daarom zijn de hanzesteden die we zullen aandoen, voor een groot stuk in hun oude weelde hersteld. De oude centra toch. De rest zijn propere nieuwe wijken, waar het allicht weer rustig  en eentonig wonen is.

 

Dat geschiedenis meer is dan wat eeuwenoude gebouwen en straten, dat geschiedenis zo dicht bij kan komen dat je ouders moeten verhuizen, dat je huis heropgebouwd moet worden, dat je met je taal in een vreemd land leeft, dat besef doet iets. Het nieuws in het journaal kan ook je eigen tragiek worden. Daar denken we niet aan in een land waar een regering vormen een spelletje lijkt, waar de rekken van de supermarkten vol liggen, al stijgt het aantal mensen onder de armoedegrens elke dag. Maar ja, dat is geschiedenis die stil blijft, die niet uitbarst in razernij. Tot zolang kan de rust doen alsof. Was het bij Geert Mak dat ik las over de stad waar de burgers in het centrum hun dagelijkse koffie dronken en de trams bleven rijden, terwijl op hetzelfde moment in de buitenwijken van huis tot huis slag werd geleverd? Ik moet ook terugdenken aan wat ik een Nederlands sprekende mevrouw in Sarajevo hoorde zeggen: nooit, nooit heb ik gedacht dat er in mijn stad oorlog zou komen, nooit.

 

Ik moet Heinrich Böll weer lezen, om te beseffen wat dat is, leven met etterend geweld. Eng is de poort bijvoorbeeld, al is de verscheurdheid van die twee geliefden mij altijd bijgebleven. Op NDR-Kultur tref ik toevallig een uitzending over hem. Het is een zondagmorgen en de spreker heeft het over Bölls strijd tegen de officiële kerk, tegen officiële instanties (hoe de politie bij hem inviel ten tijde van de Rote Armee), zijn solidariteit met uitgestotenen, zijn synthese van het evangelie als “solidaire zachtheid”...

 

In de heropgebouwde grote Mariakerk van Lübeck liggen de gevallen klokken nog in een hoek als stille getuige maar hangt ook een citaat aan de wand van Günter Grass: “Jeder Baum besteht fallend darauf, anders zu liegen. Der Zeichner is dankbar für soviel Hinfälligkeit.

Auch die noch stehen, weil sie von oben herab absterben, sind, oft zu Stummeln verkürzt, verschiedener Gesten mächtig: Dieser Baum klagt an, dieser vergeht von Scham, ein anderer verrät noch als Torso seiner einst weitausladende Schönheit, und der hier lässt sich Mitleid aufschwatzen. Alle, behauptet der Zeichner, rufen Erbarmen.”

Günter Grass werd geboren in Dantzig, de hanzestad die nu ver in Polen ligt en nu Gdansk heet en nu eentalig Pools is...

 

In dezelfde kerk kwam Bach luisteren naar zijn grote voorbeeld Buxtehude. We zoeken even tot we een plakkaat aan de muur vinden die dit moment voor ons wil vasthouden. Kon er nu maar iemand op het orgel spelen...

 

Buiten huppelen in de nieuwe-oude straten kinderen, lopen jonge mensen te lummelen, staan de cafédeuren open, ruikt het brood van de bakker, overleggen de oude mannen op hun bankje, vallen de duiven door de lucht. Daarvoor dient een stad, voor het leven, in al zijn vormen. Voor een toekomst. Ik mag niet hoera roepen, dat past niet, maar ik vind dat het licht blinkt.

 

Terrasjes en ijsjes als bewijs van beschaving.

 

 

IMG_3958.JPG
IMG_3959.JPG

 

Commentaren

Hoera, dichtertje is terug.

Ik geloof dat het Bertus Aafjes was die zei dat reizen een kunst is... Wie zal hem/mij tegenspreken?

Gepost door: Myriam | 06-08-10

Op school stonden ze . . .

Op school stonden ze op 't bord geschreven
het werkwoord hebben en het werkwoord zijn
Hiermee was tijd, was eeuwigheid gegeven
de ene werk'lijkheid, de an'dre schijn.

Hebben is niets. Is oorlog. Is niet leven.
Is van de wereld en zijn goden zijn.
Zijn is boven die dingen uitgeheven,
vervuld worden van goddelijke pijn.

...

Tja, als jij de naam Hoornik schrijft
dan denk ik aan 'avoir et être' ...

En ook hoe Günter Grass vorig jaar (?)
in het nieuws kwam...

Goedennacht 'homo viator' .



...

Gepost door: G. | 06-08-10

Zalige lectuur, dit reisverslag. Gefundenes Fressen voor de germanofiel in mij.

Gepost door: SAUDADE | 08-08-10

De commentaren zijn gesloten.