22-10-10

This green and pleasant land

 

IMG_4674.JPG

Rijdend door Engeland, op weg naar The Cotswolds, kwamen zinnen in mijn hoofd uit oude teksten: “this green and pleasant land”, “o’er the vales and hills”...

Zoals zo vaak bij flarden tekst wist ik niet direct meer waar ze vandaan kwamen, maar nu, eenmaal thuis, weet ik het weer: William Blake ziet in dat groene land, zo’n lust voor het oog, het nieuwe Jeruzalem;  en een andere William, Wordworth,  schrijft in zijn beroemde gedicht over daffodils dat hij “wandered, lonely as a cloud” over dat zinnelijke lichaam onder zijn voeten.

 

Maar de zinnen kwamen terug toen we eenmaal de Cotswolds binnenreden: bestaat er archetypischer Engels landschap? Wat is het, vroeg ik mij af, dat dit landschap zo blijvend vastzet in het geheugen en gemoed van zovelen, dat emigranten, zelfs naar woestijnlandschappen aan de andere kant van de wereld, het meenamen in hun herinnering en verbeelding en overal waar ze aanlandden, probeerden het te reconstrueren? Wat is dit beeld in mij, dat ik er elk jaar even naartoe lijk te moeten?

 

Zijn het de eeuwenoude loofbomen, soms in groepjes op de heuvelflanken, soms alleen in een weiland, soms midden op een dorpsplein, soms van over de hele wereldverzameld in een arboretum door een obsessionele verzamelaar? Die bomen die breed schaduw werpen, het zonlicht filteren, verbazen door hun stilzwijgend evenwicht, hun lichte zwaarte?

 

Zijn het die glooiende heuvels, dit onophoudelijke bijna lichamelijke bewegen van landschap, met half verborgen dorpen in de oksels, met kerktorens en een achtergrond van begroeide kammen, met straten die zich naar beneden kronkelen tot ze op een klein marktplein met mensen uitkomen, met straten in vaak dezelfde kleuren en vormen gegoten, met huizen die aan elkaar hun gebold glas lijken te lenen, en hun erkers, en hun kleine voordeuren?

 

Zijn het de mensen, soms zo ouwerwets aangekleed, soms zo overdeftig, met overgewicht of veel te lang opgeschoten, die niet vergeten je te groeten, alsof dat hier nog tot de overgeërfde traditie behoort, die makkelijk beginnen te praten, alsof dat hier nog tot de sociale verplichtingen behoort?

 

Zijn het de kerkhoven met hun verzakte stenen, met de taxusbomen die vaak nog ouder zijn dan de kerken, schaduw voor een heel huis en plaats voor twee voordeuren, met die warme stilte die in de open gehouden kerken hangt voor wie er aan wil voelen, met het altijd groene gras rond alles, ja waarom is dat gras in Engeland altijd zoveel groener dan elders?

 

Zijn het de weilanden met hun schapen en runderen, de muurtjes en oude heggen die hier overal de eigendommen opschrijven?  Als ik voorbij loop, zie ik de oude handen die ze gelegd en geplant hebben en als ik door de holle wegen loop, zie ik de eeuwen die hen hebben uitgehold.

 

Zijn het de public footpaths die het doen, het feit dat je door alles mag lopen, zelfs, zo lijkt het, door de eigendommen van de heer? Al doe je dat hier meer dan je beseft, door overgeërfd eigendom lopen, vaak zijn hele dorpen nog het bezit van één familie-afstammeling. Een Engelsman blijft voor mij toch een plattelander, iemand wiens droom een cottage in the countryside is. Niet toevallig lopen hier zoveel mensen met degelijke plattelandshonden rond (niet die rillende mormels waar dames met een bontjas een patent op lijken te hebben), niet toevallig rijden hier zoveel Range Rovers rond, niet toevallig is de meest typische Engelse kledij buitensport- en winterkledij (gebreide wollen truien, liefst van schapen die de winters van de noordelijke eilanden hebben overleefd; gewaxte jassen en petten - een Londener die we ontmoetten had er een aan met een poachers bag, zoals hij trots liet zien: twee ritsen op de rug open en voilà een holte waar een hele haas in kan...).

 

Maar misschien is het antwoord eenvoudiger, misschien ligt die blijvende charme van Engeland wel in de geschiedenis: het feit dat alles hier al eeuwen staat, onveranderd lijkt het wel, onaangetast lijkt het daarom ook. 

Is dat belangrijk, dat alles blijft? Ik kan me voorstellen dat de huisjes soms te klein zijn (niet iedereen heeft een mansion), ik kan me voorstellen dat de dorpen koud kunnen zijn in wintertime. En toch blijven ze leven, die dorpen, ze vervallen niet, mensen trekken niet massaal naar de stad, ze onderhouden hun countryside als een kunstwerk, je vraagt je af waar ze van leven. Maar er is iets dat groter is dan de heren uit Londen die besparingen dicteren alsof ze niet weten hoeveel een brood kost (wat ze inderdaad ook niet weten...). Er is iets dat groter is dan de waan van de dag. Dit land is hun eigenwaarde, en dit land zal hen beschermen...

 

Betekent dit dat ik zelf hier zou kunnen wonen? Nee, ik probeer de religieuze betekenis van dit land te begrijpen en te waarderen, die hogere waarde waarmee  levens hier worden onderstut. De kleine kerkjes mogen dan wel de katholieke beelden gebannen hebben, ze staan en hangen vol van nationalistische namen en levens. God is hier inderdaad een beetje (veel) vaderland. Het land mag dan wel elders vreemd tekeer gaan, zie Irak en Afghanistan, of tekeer gegaan zijn, zie Schotland en Ierland en de kolonies, maar binnen heerst een soort orde die bewaard moet blijven, en die zijn aantrekkelijkheid heeft voor een man die niet weet of hij geografische Vlaming is (geboren en getogen boven de Schelde, naast Brabanders en Limburgers), of Vlaming in de politieke zin die men er vandaag aan geeft (geleid door een Antwerpenaar), of Belg (Germaan met een wonderlijk Romaanse inborst) of Europeaan (dat “grotere Engeland”, dat ook van geschiedenis aaneen hangt) of wereldburger (met een zoon aan de andere kant van de wereld en zijn vriendin van Hongaars-Franse afkomst). Eigenlijk wil die man die ik ben, dat allemaal tegelijk zijn, en niets uitsluiten ten voordele van een of andere identiteit. Eigenlijk is die grotere identiteit misschien een even grote droom als de Engelse droom...

 

Daarom denk ik dat, in mijn geval, het antwoord al van in het begin duidelijk is: ik hou van de schoonheid van dit land. Die verrassingen die je ontmoet als je een hoek omslaat, een hoek van een dorp, een hoek van een landschap...

IMG_4752.JPG


De commentaren zijn gesloten.