01-09-11

Mijn wonderen: tijd...

 

 IMG_3275-3.JPG

 

Mijn wonderen: tijd...

 

Tijd wordt vaak negatief ervaren: als de vervelende opjager, die altijd van op afstand staat toe te kijken, metend en oordelend, de blik die er nooit niet is, die je nooit eens helemaal gerust laat. Tijd als de moralist met het vingertje, strenge ouder van wie je  het te corrigeren kind blijft, met principes hoger dan alles wat je er tegenin zou kunnen brengen. Tijd als spion, die bijhoudt hoe je ouder wordt, in verslagen die hij opzettelijk laat liggen, tot jij ze ook te lezen krijgt. Die van het ouder worden bewust een probleem maakt, theatraal en aan den lijve, alsof zijn tijd de enige was, alsof je niet alle leeftijden blijft, alsof enkel het jaartal bepaalt wat mag en niet mag. Tijd als irritante kwal, die zich openlijk verveelt, aanstellerig, dikdoenerig, tot iedereen door de kwaal wordt aangetast. Tijd als zwijger, ’s avonds in bed, of toevallig, in het voorbijgaan, in de weerspiegeling van een raam.

Maar er is een andere tijd. Tijd die samenvalt met verwondering: je adem gaat in en uit, het licht valt op je huid, er is een dag die rond je komt staan, en wil wachten, je ogen spreken en je hoofd luistert, minzaam, glimlachend om de kinderlijke verwondering dat je bestaat. En dan denk je: dit is nu mijn tijd, dit vollopen waaruit ik besta, waaruit alles bestaat. Zo breed als dit moment ben ik nu, ik glijd er met mijn vinger langs, ik probeer mijn gezicht er in te dopen. Tijd als water waarin ik drijf, en beweging is niet meer nodig, enkel voorzichtig bestaan. Tijd als grote lucht die in mij is en buiten mij is, de long die alle leven draagt, draagt nu ook mij, en ik besef dat, en dat besef is mijn tijd, en die tijd is een geschenk dat ik wil bewaren.

Soms zie ik gezichten waarmee tijd zich verzoend heeft. Oudgeworden gezichten, met rimpels en vlekken van een heel leven, en een doorzichtigheid die enkel van het vele wrijven kan komen, glanzend van een tijd die niet gemakkelijk was, maar dit gezicht ook niet vergat. Niet de tijd die opjaagt, of melancholisch achterom kijkt, zie ik nu, maar een tijd die samenvatting kan zijn van een heel leven. Op dit moment nu, in deze ontmoeting die zo weer over is, een heel leven wil meedragen en bewaren. Zoals je in een woord een veel groter stuk bestaan samenvat, zo vat dit gezicht een veel grotere tijd samen. Hoe klein ook, het heeft oevers die ver weg liggen. Dit is tijd die zou kunnen vertellen. Dit is tijd die weet heeft van de diepte, niet alleen van de breedte. Die weet hoe diep die diepte kan zijn in een mensenleven.

Op dezelfde manier is een heel jong mensengezicht ook tijd die verrassend gevuld is: gevuld van oneindige mogelijkheden, van een belofte die aangrijpend is, van een vertrouwen dat uit die zeeën van ogen spreekt, van een goedheid die niemand mag verloochenen.

Misschien wel de mooiste vorm van die andere tijd is als ze zichtbaar oplost, als ze er niet meer is, omdat ze iets anders helemaal het moment laat vullen, en tegelijk alles en iedereen die mee in dat moment aanwezig zijn. Ik zit een concert van Rostropovitj, de cellist, en als toegift speelt hij een sarabande van Bach, en de Bijlokeconcertzaal, met zijn schuine muren en groot dakgebinte, en alle mensen in de zaal, en ik tussen hen, we bestaan niet meer dan in deze plots alles omvattende klanken, we vergeten onszelf en elkaar en de ruimte plots zo intens, dat we ook vergeten dat dit toch tijd was waarin we bestonden. Niemand voelt dat zijn tijd verantwoording vraagt. Alles is nu opgegaan in die klanken. En dat we mee mochten opgaan, zullen we maar traag weer beseffen als Rostropovitj, na de klanken, en na wat lijkt op een eeuwigheid wachten, zijn stok voorzichtig neerlegt en opkijkt. Dan keren de muren en het dak terug, dan vullen we, zoveel als we kunnen, een groot moment tijd met applaus, dan willen we zelf zoveel tijd maken dat de cellist niet weggaat, nog niet, dan maken we tijd die wacht. Het is tijd die beseft dat ze dankbaar is, wij zijn dankbaar nu, en we kunnen niet zeggen waarom. Omdat het leven zo naakt zijn schoonheid laat zien? Omdat bestaan, heel in de diepte, niets anders is dan schoonheid? Ach, zoveel jaren maken we mee, maar het zijn die lege, vrijgemaakte momenten die ons zullen blijblijven. Die momenten dat we ten diepste ontroerd waren. Die momenten dat het mogelijk was een ander leven te leiden. Tijdelijk, dat wel, anders besloop ons de gekte, maar toch, even waren we grenzeloos, en het werd ons gegeven.

Een mens komt veranderd uit zulke momenten (als ik dat woord nog eens mag gebruiken, want zelf zijn ze, net als wij, tijdeloos, je kan je bijvoorbeeld niet herinneren hoelang ze duren): is tijd, net als onze huid, dan toch niet de ultieme grens waarbinnen we opgesloten zitten, of zachter gezegd, waarbinnen we mogen bewegen? Waarom is dit verliezen van onszelf zoveel winst? Vanwaar die hunker naar meer-dan-onszelf? Vanwaar dit onverwachte krijgen, als je weet dat geen van die momenten op bevel wil komen, tenzij van de orde van de kick, van de bewust opgezochte lichamelijke grens? Dat laatste is niet onbelangrijk: het lichaam kan tijd uitrekken, tot ze een bijna ademloze diepte krijgt: een dag stappen, base jump, een nachtje techno dansen op beats die rechtstreeks meedoen met je hart, sporten tot je erbij valt, snelheid op de motor, enz.

Ach die tijdeloosheid. Ik heb toneelstukken gezien die mij nu nog beeldscherp voor de geest komen. Ik heb aanrakingen gevoeld die nu nog mijn gemoed doen zwellen. Waar is dan die tijdeloosheid, als er nadien des te meer tijd gebleven is? Maar die rijke, weelderige tijd is niet dezelfde als de chef die op je vingers staat te kijken, die optelt hoeveel je al van hier naar daar hebt gebracht, en van daar naar hier. Ze is, tijdloos als ze was, bij je gebleven als die eerste vorm van een andere tijd die ik hier beschreef: als warme volle verwondering, als lucht en licht die je omringen, zomaar. Misschien niet zomaar, maar omdat jij het bent...

 

IMG_5457-1.JPG

(foto's: dochter van Engelse immigrant, 19e eeuw, West-Australië; gezicht op volksfeest-met-zijn-vele-culturen in Canberra)

De commentaren zijn gesloten.