08-02-12

Mijn wonderen: verlegenheid...

Léon_Frédéric_-_Twee_Waalse_boerenkinderen-1.JPG

 





















Mijn wonderen: verlegenheid...

 

Het mag niet meer, schijnt het. In de kleuterklasjes worden ouders er al op geattendeerd en wordt therapie aanbevolen. Liever een luide bek dan dit schaamvol zich verbergen, dan deze rest van een oude cultuur, toen een mens nog niet wist van de zegeningen van een grote mond, van de rechten die breeduit op zijn voorhoofd staan geschreven, van de wereldaandacht die hij verdient, op elk moment. 

Ach, wanneer is verlegenheid iets geworden om je voor te schamen? De schaamte die ze verbergt, is al schaamte genoeg, dat er nog die maatschappelijke arrogantie bovenop moet komen. Want mij is het verlegen wegkijken en zwijgen zoveel liever dan de nooit verlegen kwek en blik van wat vandaag als model geldt, de televisiemens, die nooit om een antwoord verlegen zit, laat staan dat hij iets zou voelen van een beginnende verlorenheid. Ze worden in een speciale fabriek gemonteerd en afgesteld, denk ik, die gladde gezichten die je al zappend aan je voorbij ziet trekken, allemaal met hetzelfde scherpe geluid en dezelfde kletterlach. Zoals er ook, al lang, een speciale fabriek bestaat waar ze politici maken, een mensensoort die nog het dichtst het ideaal van robot benadert. 

Maar is verlegenheid wel schaamte? Wat is er mis met iemand die verkiest te wachten en te luisteren. Verlegenheid kan je ook beschouwen als een vorm van zelfverdediging. Eerst de situatie even doorlichten, bokken van schapen scheiden, valkuilen traceren, en voordeelkansen. Zo’n houding lijkt me heel verstandig. Je bent tenslotte toch kostbaar bezit, dat je niet zomaar te grabbel gooit. 

Verlegenheid raakt aan trots, daar ben ik van overtuigd. Je gaat niet zomaar, tegen de eerste de beste, of voor om het even wat, in de aanval. Nochtans is dat het adagium van vandaag: laat je in niets tekort doen, onmiddellijk afblokken of eisen, algemene achterdocht en scherpe klauwen. Het krijsen van kinderen (op de grens van gehoorschade) heeft niets met trots te maken, maar alles met een infantiel blijvende afhankelijkheid. 

Verlegenheid is het besef van strijd, maar ook dat die strijd een opgave is, die groei en voorbereiding vereist. Dat de wereld er niet is om jou te dienen, maar veel en veel ingewikkelder in elkaar zit. Dat het niet past je zwakheid onmiddellijk bloot te geven in roepen en zeuren. Dat het ook niet nodig is in een oceaan van mensen de aandacht zo op jou te vestigen. Leven is vaak overleven, en een kind dat twee en meer slaven tot zijn beschikking heeft, beseft soms te laat dat het maar een van de velen is. Dat het nooit zijn binnenkant versterkt heeft, maar bij elke tochtvlaag geroepen heeft op zijn moeder. 

Verlegen kinderen zijn ouder dan hun leeftijdsgenoten. Gedragen zich volwassen voor hun tijd. Weten dat de oppervlakte van het moment verschilt van de diepte die er onder ligt. Hoe meer ze het verschil voelen tussen hen en de anderen, hoe sterker ze ook de vraag van hun eigen leven beseffen. En daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen. Leven, bewust leven althans, niet het aaneenrijgen van kicks en van pinten, is een levensgrote vraag, die schommelt van verdriet naar vreugde en terug, van angst naar kracht, van droom naar diepe moeheid, enzovoorts. Dat is wat anders dan de veelrechtenachterdocht, dan de lifestyle van de boekskes. Groeien, beseft verlegenheid, kan alleen maar van heel diep binnenin. Groeien, beseft verlegenheid, heeft tijd nodig. Want het gaat niet om het korte lontje, dat voor een prul afgaat, het gaat om oneindig veel meer, waar generaties wijsheid over verzameld hebben, verhalen over hebben verteld, liederen over hebben gezongen en kennis over hebben opgetekend. Leven van elke mens is kostbaar, ons gezamelijke leven evenzeer. 

Uit eigen ervaring weet ik dat verlegenheid vaak kleine, soms biezonder grote verwarring is. Je weet het even niet meer, en dat is nooit prettig. Even lijkt veel te nonchalant als woord. Je voelt je soms overvallen door verlegenheid, leeggeroofd en berooid achtergelaten. Je woorden komen niet meer, zelfs je gedachten zijn gevlucht. Je lichaam is naakte huid. En midden in die storm ben je helemaal alleen. 

Hoe kan ik dan verlegenheid zo positief benaderen als ik hierboven deed? Omdat, nogmaals, verlegenheid een leerproces is. Je weet dat de wereld groot is en je geschaafd kunt achterblijven als ze door je trekt. Verlegenheid is ook onervarenheid: de volgende keer zwijg en kijk je uit bewuste zorgvuldigheid met jezelf. En weet je het niet meer, dan eis je het recht op twijfel op, op overwegen en wegen. Het recht om aan de rand te gaan staan en niet mee te doen. Om tegen te spreken. Of te zeggen dat de koning naakt is. Of, als hij gekleed is, totaal geen smaak heeft. 

Verlegenheid als hoeder en leermeester van eigen kostbaarheid. Ik denk aan twee beelden die ik zag. Die oude Ethiopische man in de woestijn: hij heeft zich in een lange witte mantel gehuld en komt uit het wit van het stof aangestapt. Tot hij de camera ziet en blijft staan, weigert verder te stappen. De cameraman stopt na een tijd met filmen. De twee dorpsmeisjes op het schilderij van Leon Frederic, dat in het MSK van Antwerpen hangt. Ze hebben hun zondagse schort aangetrokken, maar al de rest is grond: hun nagels, hun versleten schoenen, de verstelde kousen. Het jongste meisje kijkt verlegen vanuit een schuin kopje en zegt daarmee dat ze zichzelf niet wil verkopen, dat zij de eigenaar is van zichzelf. Het oudere meisje kijkt helemaal weg van de schilder en ons. Zij is wat ouder en haar verlorenheid is allicht groter dan dat van haar jongere zusje. Zij voelt, opstandig en verward, in de blik van de schilder en van ons wat het is plattelandskind te zijn, dat er andere, groter levende levens zijn, en zij alleen maar een schort en vuile nagels. En toch vecht ze voor dat kleine leven van haar. Dat zegt haar starre blik op oneindig...

 

Commentaren

Een mooie mijmering die mij inspireert om er later, bedachtzaam, behoedzaam en in alle bescheidenheid, op te reageren. Traagheid is m'n zonde, zoals je wellicht weet...

Gepost door: Guy | 09-02-12

Traagheid heeft z'n charme. Obama's traagheid als hij stapt, met die lange benen van hem: daar zitten eeuwen dansen in...

Mijmeren is ook traag, lijkt me.

En koesteren ook (zoals je dat zegt "traagheid is m'n zonde" lijkt het wel of je haar koestert, er om glimlacht, en er van geniet...)

Gepost door: guido | 11-02-12

De commentaren zijn gesloten.