08-03-12

Mijn wonderen: kunst...

IMG_3878.JPG

 


(Abraham David Silvian, USA, Torens van stilte - gezien in Küppersmühlemuseum Duisburg, 2009) 


Mijn wonderen: kunst...

 

Kunst is het verlangen groter te worden. En een verlangen is geen recht, het blijft elke keer weer bij opnieuw proberen. Elke keer weer van o beginnen. Natuurlijk dat een kunstenaar best een goede vorming krijgt, weet heeft van wie hem voorging in het vinden van antwoorden op dat verlangen, en hoe elk vinden weer nieuw verlangen oproept. Het geeft hem handigheid en kennis, het zal hem misschien wat minder eenzaam maken. Maar toch: kunst begint elke keer weer van o. Dat lege blad, dat lege canvas, die eerste stap op het podium, die eerste noot die nog net niet begint. 

Een kind leert, staan, lopen, praten, denken, voelen. Dat is intens en het is oerverlangen aan het werk: onophoudelijk uitproberen, vastnemen, aftasten. Onophoudelijke nieuwsgierigheid en wilde vervulling. Wat een kind in die jaren opbouwt, gaat nooit over. Dat is levensgroei zoals het in mensen is geprogrammeerd, en als ze vrij komt een beweging die verrukt, voor wie er staat op te kijken, of er mag op reageren. 

En een beweging die een leven lang verder uitdeint: hoe vol kan je dit lichaam krijgen, hoeveel betekenis kan je bijhouden, hoe ingewikkeld kan je samenwerken... Wat dit verlangen oplevert, wordt bewaard. In het geheugen van woord en daad, in het geheugen van letter en beeld en klank, in de straten en de huizen, in nog veel diepere herinneringen allicht. Dit is ervaring als humus, voedzame grond voor nog veel meer ervaring. Kennis die niet verloren gaat. 

Heeft kunst dan geen humuslaag? Allicht wel, het zijn toch overgeleverde woorden die een gedicht schrijven, het is datzelfde lichaam dat heeft leren staan en lopen, dat nu danst, of Hamlets moeilijke leven binnenbrengt. Maar de noodzaak om te acteren, om te dansen als een nieuw begin in de leegte, waar komt die noodzaak vandaan? Het landschap was er, en toch maakte de schilder een nieuw. De wereld dreef op klank en ritme en toch zocht de componist ze opnieuw bijeen tot... 

Tot wat? Tot zij groter werden. Bach schreef zijn cantates en passies voor zijn broodheren, maar in de eerste plaats toch voor zichzelf. Voor zijn eigen diepste luisteren. Voor dat onbegrensde dat diep in hem, en toch ook heel dicht aan de oppervlakte, nood had aan een afbakening, aan een grens zoals muziek zo mooi grens kan zijn: even een noot, en dan niet meer. Even een waaier van noten, en dan vouwt die waaier zich weer dicht. Zo eenvoudig kan het grotere worden aangeraakt, op voorwaarde dat het weer losgelaten wordt. Evenveel tussenbestaan als eigenlijk bestaan. De ongrijpbare elegantie zomaar geboren te kunnen worden en even gemakkelijk weer te verdwijnen, dat is muziek, en er is niets dat zo licht en zo zwaar kan zijn tegelijk, tenzij misschien het licht in al zijn lagen. 

Iemand als Giacinto Scelsi was zelfs niet meer tevreden met die elegantie, maar wilde recht in de klank zelf duiken, als was elke klank een oceaan. Dwars door de klankgrens luisteren wil Scelsi, en als het moet kan hij lang wachten,  kan hij een heel orkest laten wachten in die klank. Ik vermoed dat het live soms zelfs bedreigend kan overkomen voor de luisteraar die ook dacht dat hij veilig zat in zijn stoel en met zijn kaartje in de hand. 

Groter worden, het is wat de zaal doet als ze gaat overkoken bij de rock en de blues op het podium, wat de ademloze ogen doen als ze de tragedie op scène meemaken, wat het schilderij doet als het plots diep in je borst zinkt, ongevraagd, en met zoveel gewicht. Groter worden, het is wat de tijd doet als ze uit- en uitzet in de roman, en je helemaal jezelf vergeet voor de wereld in je hoofd, of waar dat wonder zich ook mag afspelen. Groter worden, dat is wat de kathedraal doet als je er binnengaat, en het namiddagzonlicht de pilaren vermenigvuldigt, tot je in een woud staat dat een hemel optilt. Groter worden, dat is wat het gedicht doet als je het plots leert kennen zoals je een mens leert kennen: dat niets verdwenen is van wat er ooit was, dat alles er nog is, dat jij daar iets van mag zien. 

Zo groter worden, dat je je afvraagt hoeveel werkelijkheden er zijn. Het schilderij kijkt dwars door muren, hoe dik ze ook zijn, naar een andere wereld. Muziek roept verdriet of verlangen op dat allang voorbij had moeten zijn. De film tovert je uit je lichaam naar een ander lichaam. Het koor zingt en wat tussen die klank hangt is zo groot leeg, dat je je adem inhoudt, om tenminste nog dat beetje leven te bewaren. 

Weet kunst dan iets meer over onze grenzen dan wij met onze huid, met onze naam, met onze zintuigen? Weet kunst dan van al dat grotere dat in ons is achtergebleven en daar verder leeft, in de diepte vaak, maar als het aangeraakt wordt, ook aan de oppervlakte toch? De woorden die in ons bijeendreven: zoals zij orde kunnen scheppen, zijn wij dat dan die spreken, of spreken grotere verbanden in ons? Zoals wij van onze huid zijn, zo zijn wij toch ook van een veel grotere huid: die van onze vader en moeder, die van onze kinderen, die van alle geliefden, ook als ze ons verlieten en vergaten? En het wiel dat seizoenen drijft, drijft toch ook ons, hoe klein we ook zijn? En de dood die verstrooit, wacht toch ook al lang in ons?


IMG_3879.JPG

(Abraham David Silvian: Torens van wijsheid)






Commentaren

.

Voor mij op de tafel staat een boeket dansende tulpen.
Dat is geen kunst.

Toen ik deze ochtend je tekst hierboven las
waaide er een gevoel op als korrels striemend zand over een strand.
Ik heb het moeilijk met 'Kunst', Guido.

Ben dan ook meteen in m'n toetsen gekropen.
Maar visite zorgt voor een spatie.

Ik zet vanavond wel wat op mijn Blog,
om het jouwe niet te ontsieren met mijn bedenkingen.


PS. Een klein stukje uit de aanhef.

Over de A van Kunst

Wellicht stam ik af van de 'Beotiërs'.
Hoewel ik geboren ben tussen de 'dappersten der Galliërs'.

Maar dapperheid is verre van voldoende
om Kunst te begrijpen.

...

dag Guido en dankje.

Gepost door: Uvi | 08-03-12

Na de tulpen en kunst, viel er een zinnetje weg:
'Maar ze ontroeren me.'

Gepost door: Uvi | 08-03-12

De commentaren zijn gesloten.