12-08-14

Herlezen : twee oorlogsromans

Uit mijn bibliotheek: twee oorlogsromans herlezen.

1

20100406_1342.JPGHet gebruik van de mens, van de Joegoslaaf Alesandar Tisma, heeft me net zo aangegrepen als zoveel jaar geleden. Herlezen is geen herkauwen blijkbaar, maar teruggaan naar het restaurant waar je al eens zo geweldig hebt gegeten, en dan weer zo totaal verrast worden als die eerste keer. Dat dat kan. Dat dingen weer totaal nieuw kunnen zijn, al zijn ze niet nieuw. Zoals met een goede vriend. Je wist het wel, van hem, van haar, maar dat zo’n gesprek toch weer alles ten overvloede kan bevestigen.

Ten overvloede: dat zoek ik in de werkelijkheid... Heb ik dat altijd gehad? Ik weet het niet, ik kan mezelf op dat punt niet teruglezen...

Ten overvloede: dat is de roman van Tisma. Al die mozaïekstukjes van kleine levens, die, naarmate je verder opgenomen raakt in het verhaal, steeds duidelijker een aangrijpend beeld aan het maken zijn, van de kleine Servische stad Novi Sad, van een oorlogstijd die weinig mensen kunnen overzien, waar ieder op zijn eigen manier moet zien te overleven. De ongetrouwde lerares Duits van het stadje, en de sleep ongeluk die ze binnen haar armoede en strenge privélessen opsluit. Vera Kroner, die in het kamp als hoer kan overleven. Twee buurtjongens die rond Vera cirkelen, de ene raakt uiteindelijk bij de partizanen, de andere beëindigt de oorlog als een romp zonder armen en benen, en zonder ogen of stem. En hun ouders, met al hun ongelukkige, of domme beslissingen.  Wat een leeservaring.

 

Herlezen 2

20100406_1343.JPGDe kleine roman Het brood der liefde, van de Zweed Peder Sjögren, ooit tweedehands gekocht en allicht tweedehands gebleven, want bij mijn weten nooit herdrukt. Sjögren baseert zijn verhaal over de oorlogsstrubbelingen tussen Finland en de Sovjet-Unie op zijn eigen ervaringen toendertijd, tussen 1941 en 45. Een jongeman geraakt heelhuids uit de gevechten en komt aan de oude moeder de dood melden van zijn meest nabije vriend. Maar haar blik is van die aard dat hij niet weg kan gaan na het doodsbericht, maar een hele nacht bij haar blijft, om te vertellen over hoe er aan toeging, en over hoe zijn vriend uiteindelijk stierf: over de eindeloze kou in die eindeloze sneeuw, over de putten ondergronds waar een beetje warmte en beschutting wordt gezocht, over de soorten stiltes, over de diepere nood waarom mensen gaan vechten. En vooral, over hoe liefde iemand in die hel recht kan houden, letterlijk, verlangen als brood en lucht en water...

Ik lees een exemplaar uit 1953, van Uitgeverij Leopold, en het verhaal heeft nog niets van zijn aangrijpende kracht verloren. Een klein meesterwerkje.

*

De graflegging is uit Normandië. Op zichzelf ook de uitbeelding van een oorlogsdaad... Ik koos de foto's omwille van het verdriet op het gezicht van Maria.

De commentaren zijn gesloten.