09-01-15

Vergeven

IMG_2862.JPG

 

Vergeven als gebaar, ik kwam nooit verder dan het woord. Maar nu zag ik in een docu een persoonlijk verhaal waarin mij plots duidelijk werd hoeveel kracht er in vergeven kan zitten. Ik zag een gesprek met de fameuze Brighton bomber, de man die in ’84 daar het halve zeedijkhotel naar beneden haalde waarin het hele Tory-apparaat, met Thatcher voorop, logeerde tijdens hun jaarlijks partijcongres. Een man die zijn missie uitvoerde zoals (de vergelijking is van hem) een kapitein van een onderzeeër een vijandelijk schip ziet en bevel geeft tot vuren. Een man met een gezichtsveld versmald tot de vijand en hoe je die vijand aanpakt.

Vijf doden, gewonden, mensen die een paar verdiepingen naar beneden stuiken, of gevonden worden onder de brokstukken. Maar het was en is oorlog, zei hij... Hij wordt veroordeeld en brengt jaren in de gevangenis door.

Tot een van die gewonden, de speechschrijver van Thatcher (verantwoordelijk voor het onvergetelijke “the lady is not for turning”) hem na zijn vrijlating een brief schrijft waarin hij uitlegt dat hij hem vergeeft, en tegelijk hoe moeilijk hem dat valt. Die brief brengt bij de bommenlegger een proces op gang dat hem weer bij zijn gevoelens brengt, en vooral bij de empathie die hij kwijt was. Empathie met de slachtoffers is zich iets kunnen voorstellen van wat hij aangericht had in het leven van hem onbekende mensen, en zich iets kunnen voorstellen van de verantwoordelijkheid van zijn daad... Die toegang tot zijn (verhard) gevoel, met alle “menswording” die dat meebracht, dat was de vergeving die ik aan het werk zag. Ik hoorde de speechschrijver vertellen hoe er tussen hen zelfs een soort vriendschap was gegroeid. De woestijn zal bloeien, zegt Jesaja...


Hangt het in de lucht? Een paar dagen later las ik een boeiend artikel in (het jongste nummer van het oudste Nederlandse literaire tijdschrift) De Gids, geschreven door een jurist. Dat onze rechtspraak gebaseerd is op het aan het licht brengen van de waarheid en op vergelding. Dat vergeving een (altijd vrijwillige) daad is die daarboven uitstijgt, in eerste instantie bedoeld is voor de vergever zelf, die daarmee, zo lijkt het, zijn smart beter te boven kan komen... In sommige culturen bestaat daar nog een vorm van: zoals die moeder die vorig jaar op het laatste moment de moordenaar van haar zoon, met de strop al om de hals, een oorvijg gaf en daarmee zijn leven redde. Pogingen tot vergeving in onze westerse rechtspraak zijn de initiatieven tot bemiddeling tussen dader en slachtoffer (enkel op vraag van slachtoffer). Een schitterend voorbeeld vind ik nog altijd de Zuid-Afrikaanse Waarheidscommissie (waarmee niet louter een individu recht zoekt, maar ook een hele maatschappij heling en een nieuw, humaan begin...).

Die aandacht voor vergeving kadert naar mijn aanvoelen in een (hernieuwde?) aandacht voor context: het leven is zo complex, het gedrag van mensen is zo complex, en begrijpen is een fundamenteel menselijke nood, en recht... Om te begrijpen is empathie een bredere deur dan de naakte feiten. Het is goed die te kennen, maar het waarom laat zich daarmee nog niet kennen. Daarvoor is een gesprek beter geschikt, en het luisteren naar een levensverhaal...

 

(foto: kerkje in Cantabrië, Sp)

De commentaren zijn gesloten.